De flexibele kantorenmarkt, een interview met Jack Zuidweg, Kennispartner Vastgoed, Woningcorporaties en VvE bij Centraal Beheer (Achmea)

Zoals wij vorig jaar ook iedere maand samen spraken over de ontwikkelingen in de vastgoedsector, zo zullen Jack en ik ook dit jaar in gesprek blijven over actuele onderwerpen.

Wij bezochten Jack op het uitnodigende kantoor van Centraal Beheer in Apeldoorn. Centraal Beheer is een verzekeringsbedrijf dat deel uitmaakt van het Achmea-concern. Het bedrijf werd opgericht in 1909 in Amsterdam en verhuisde in de jaren zeventig naar Apeldoorn.

Na een reorganisatie eind jaren negentig is Centraal Beheer formeel geen bedrijf meer, maar een merk.

We spraken af in het restaurant, waar we met Sociëteit Vastgoed in 2017 de jaarafsluiting organiseerden. Deze keer gingen we in gesprek over de flexibele kantorenmarkt.

 

Goed om samen over de flexibele kantorenmarkt te spreken! Waar denk jij direct aan bij deze ontwikkeling van de kantorensector?

“ De kantorenmarkt is continue in ontwikkeling. Het afgelopen decennia is de globale markt voor flexibele kantoorruimte flink toegenomen, waarmee deze markt in 5 jaar tijd bijna is verdrievoudigd. Met een totale omvang van 1,1 miljoen m2 voor flexibele kantoren is het ook hier duidelijk dat de economie floreert en de  crisisjaren op de kantorenmarkt definitief achter ons liggen. 

 

Dat herstel is overigens al sinds 2017 zichtbaar, met name door de verbetering tussen vraag en aanbod.  De cijfers liegen er niet om, er is vorig jaar meer dan 1,5 miljoen m2 kantoorruimte opgenomen, wat een opnamevolume stijging laat zien van 10% met het jaar ervoor. Voor wat betreft de flexibele kantorenmarkt geldt, dat wanneer de groei van het flexibele werken zich op deze wijze blijft ontwikkelen, Nederland over 10 jaar koploper is in Europa.”

 

Wanneer wij de zoekterm flexibele kantoren intypen, komen er enorm veel aanbieders tevoorschijn

“ Tijdens de recessie werd een groot deel van de invulling van kantorenmeters opgenomen door organisaties die uit hun grote pand trokken, naar een kantoor met een kleiner metrage. Zo ontstond onder andere een overschot aan kantoorruimte. Die ruimte is de afgelopen 2, 3 jaar veelal weer in gebruik genomen, of getransformeerd tot bijvoorbeeld appartementencomplexen. 

 

Nu zien we dat startups en kleinere organisaties, maar ook steeds meer grotere bedrijven kantoorruimtes zoeken die direct invulling kunnen geven aan werkruimte op maat. Een prettige ruimte op een leuke plek tijdens een periode die men zelf aan kan geven. Dat lijkt een goede invulling te zijn van working as a service. De aanbieders geven aan dat alles goed geregeld is. De wifi, de koffie, de bereikbaarheid, het parkeren, het kantoor is volledig ingericht en het is betaalbaar. De receptie is bemand en ook alle nutsvoorzieningen zijn goed geregeld. Het is duidelijk een sterk groeiend serviceconcept waar behoefte aan is”.

 

 

 

 

 

Wat betekent flexibel werken voor de kantorenmarkt?

“ Het is met name de aantrekkingskracht van de grote steden op startups en de kleinere, vaak creatieve ondernemingen dat er zoveel dynamiek is in opnames van kleine metrages. We zagen nog niet zo lang geleden een opmars van aankoop van kantoorpanden voor transformatieprojecten.  Een werkomgeving die dynamisch is, uitdaging biedt, andere organisaties binnen handbereik heeft en waar kennis en kunde gemakkelijk gedeeld kan worden, zijn duidelijke redenen van de groei voor de flexibele kantoren binnen de G4.  Volgens JLL bedraagt de flexibele kantorenvoorraad momenteel tussen de 2,5  tot 5,7 procent”.

 

Is de leegstand van kantoren regionaal verschillend?

“Volgens Cushman & Wakefield is de vraag naar kantoren vooral gericht op bepaalde hotspots waarbij men aangeeft dat de leegstand op de kantorenmarkt nog een stuk lager mag worden. De frictieleegstand zou dan vijf tot zeven procent moeten zijn. Nu de verhuisbereidheid van organisaties toeneemt, ook als gevolg van de krapte op de arbeidsmarkt, zijn aantrekkelijke, service verlenende concepten in een duurzaam gelabelde huisvesting een belangrijk onderdeel van een prettige werkplaats. Volgens CBRE zijn er dan ook nieuwe records te verwachten voor wat betreft kantorenverhuur in Utrecht en Amsterdam”.

 

Welke soort organisaties vestigen zich met name in de Randstad?

“Dat zal je niet verbazen, media en technologiebedrijven, maar ook financiële organisaties boeken daar graag. En dat terwijl Amsterdam nog steeds de duurste locatie is om te huren, daarna volgen Rotterdam, Utrecht en Den Haag. De kantoorkrapte begint in deze regio’s merkbaar te worden. Er komen ook nieuwe spelers bij, zoals Mindspace. Inmiddels heeft deze aanbieder van flexplekken al 4 kantoren in Nederland, en daarnaast op 28 andere locaties in de wereld. Een dergelijke groei, waarbij ook andere concepten, zoals Storage Share invulling geven aan veranderde invullingen. Zij bieden bijvoorbeeld leegstandbeheer voor kantooreigenaren met een aantrekkelijk verdienmodel voor de belegger. Het is voor mij dan ook helder dat de Nederlandse vastgoedsector verandert door de flexibele invulling van kantoorgebruik. Door gebruikmaking van online tools, data en fact-based informatie, met toevoeging van service en beleving, is het kantoor niet langer definitief verbonden aan vaststaande invullingen”.  

 

Zijn er ook nog nieuwe ontwikkelingen gaande wat flexibele kantorenmarkt betreft?

“Jazeker, alles is continue in ontwikkeling in de sector. Ik denk bijvoorbeeld aan co-working werkplekken, zonder extra benefits, zoals Het Nieuwe Kantoor of Spaces. Of aan het aanbieden van gratis werkplekken met betaalde vergaderruimtes zoals Seats2Meet dat doet. Werkplekken zijn niet langer persé gekoppeld aan kantoren, dat blijkt wel dat er ook beschikbare locaties zijn zoals De Bouwcampus met werkplekken voor bezoekers. En daarin is het ook wel weer direct een vertrouwd beeld, want werken deden wij toch allemaal al aan de keukentafel, met koffie en alle faciliteiten onder handbereik”.

 

Enorm veel voordelen, zo op het eerste gezicht, zijn deze ook nog uit te breiden?

“Jazeker, dat is wel mooi aan deze concepten. De economische ontwikkeling heeft als gevolg dat een groot aantal bedrijven groeit, en er dus een toename is van het personeelsbestand. Dat houdt dus ook in, een intensievere gebruikmaking van het kantoor.

Daar hoort het bieden van een sociale infrastructuur voor innovatie ook bij. De verborgen leegstand die ontstond tijdens de crisis wordt nu dus constructief en effectief ingevuld. Wanneer men flexibel huurt, geeft de verhuurder graag aan dat de werkruimte uitgebreid kan worden wanneer de organisatie groeit.

Ook het meubilair en de inrichting worden daar dan flexibel op aangepast. Daarnaast is het voor veel bedrijven aantrekkelijk om direct gebruik te kunnen maken van digitale tools, zoals de gebruikmaking van een app of aan te sluiten bij de aanwezige community. Tenslotte is ook de prijs kwaliteit verhouding een goede geleider bij de groei van deze markt.”

 

"Dank je wel Jack! Fijn om onze gesprekken te blijven vervolgen en te delen met de sector.

 

Daarnaast kijken wij uit naar de meeting op 21 maart aanstaande, wanneer Centraal Beheer de host is van onze tour door Rotterdam. Een drietal sprekers zal ons meer vertellen over waar een stad als Rotterdam mee dealt op vastgoedgebied en we bezoeken ook een aantal unieke panden. Er zijn nog een aantal plaatsen beschikbaar, dus meld je snel aan! "

 

Jack Zuidweg MSV

Sr. Adviseur Risicomanagement en Zakelijke Schadeverzekeringen | Kennispartner Vastgoed, Woningcorporaties en VvE 

Mobiel 06 132 96 074

Videogesprek plan een afspraak

Laan van Malkenschoten 20 | 7333 NP Apeldoorn
Postbus 9150 | 7300 HZ Apeldoorn

Telefoon 055 579 83 59

www.centraalbeheer.nl

 

Claudia L. van Haeften MBA MSV

Founder / Directeur Sociëteit Vastgoed


0031627058824 I 0031264720501 I www.societeitvastgoed.eu info@societeitvastgoed.eu

www.societeitvastgoed.academy I I Facebook I Twitter I LinkedIn I Instagram I YouTube

LinkedIn I Twitter I Sociëteit Vastgoed wordt mogelijk gemaakt door onze members, samenwerkingen en sponsoren