Brainport Eindhoven ziet kennis als Nederlands ‘laatste grondstof’

Het was koning Willem-Alexander zelf die begin oktober het nieuwste prestigeproject van kennisstad Eindhoven feestelijk opende: de Brainport Industries Campus (BIC). Op 100.000 vierkante meter werken bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid voortaan nauw samen in de ‘fabriek van de toekomst’ voor de hightech maak-industrie.

Bijvoorbeeld het Fieldlab Flexible Manufacturing, een plek om de samenwerking tussen mens en robot te verbeteren en zelflerende assemblagelijnen te bouwen. Of K3D AddFab, een pilotlocatie voor de industrialisering van 3D metaal printen.

Behalve berichten in het Eindhovens Dagblad en een enkel vakblad was er landelijk nauwelijks aandacht voor de opening. En dat blijft de drijvende krachten achter het economische succes in Brabant verbazen, blijkt tijdens een gesprek met John Jorritsma, burgemeester van de gemeente Eindhoven, Hans de Jong, president van Philips Nederland en Robert-Jan Smits, voorzitter van het college van bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven. Samen vormen ze het dagelijks bestuur van de Brainport Eindhoven.

‘Brainport is een showcase. Een bewezen succes’

• John Jorritsma, burgemeester van de gemeente Eindhoven

Klinkende cijfers

Onvermoeibaar dragen ze overal en voor wie het maar horen wil de resultaten uit. In 2018 bedroeg het bruto regionaal product in Brainport Eindhoven €40,3 mrd. Per inwoner was dat €52.279. Na Amsterdam (€85.819) en Utrecht (€54.967) staan de stad en omstreken daarmee derde op de lijst van economisch grootste regio’s van Nederland. En de Brainport weet de groei ondanks de lichte economische neergang vast te houden: 3,3%, ruim boven het landelijke gemiddeld van 2,6%. Met 72.910 banen, een toename van 3170, heeft de regio het grootste aantal banen in de hightech maakindustrie.

De drie bestuursleden maken op verzoek van het FD de balans op na zo’n twintig jaar Brainport. Het gesprek op maandagochtend vindt plaats op historische grond: de derde verdieping van een voormalig Philips gebouw, midden in Strijp-T, het gebied dat na de oorlog met China-achtige snelheid door Anton Philips uit de grond werd gestampt. Nu is het opnieuw volop in ontwikkeling, en blazen de huidige bestuurders de ondernemersgeest van toen nieuw leven in met de slogan: ‘Make, Create, Innovate’.

Showcase

Jorritsma: ‘Brainport is een showcase. Een bewezen succes. De buitenlandse delegaties die hier komen kijken buitelen over elkaar heen. Soms denk ik wel eens: we doen het niet meer. Het kost zoveel tijd.’

Smits vult aan: ‘De Griekse premier Mitsotakis landde bij zijn bezoek aan Nederland in september eerst in Eindhoven en daarna pas ging hij naar Rutte. Later haalde hij in het Griekse parlement nadrukkelijk Brainport aan als voorbeeld.’ Ook de premier van Singapore stond bij zijn bezoek aan Nederland op een rondleiding in Eindhoven.

Het succes van nu werd ooit uit nood geboren. In de jaren negentig lag Eindhoven er bedroevend bij. In korte tijd verdwenen tienduizenden arbeidsplaatsen bij Philips, DAF en toeleveranciers. Tot overmaat van ramp besloot Philips het hoofdkantoor te verplaatsen naar de Zuidas in Amsterdam.

Maar de koppen werden bij elkaar gestoken, en met vereende Brabantse krachten richtte de regio zich op wonderbaarlijke wijze op. De jaren daarna regen de (internationale) prijzen zich aaneen. Vorige maand nog beoordeelde de Europese Commissie Eindhoven als meest innovatieve stad binnen Europa. Vergeleken met bijna 200 andere steden scoort Eindhoven bovengemiddeld hoog in de categorieën intellectueel eigendom, innovatie en gunstige omgevingsfactoren.

‘We bouwen hier oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken die exporteerbaar zijn. Dat is het toekomstig verdienmodel van Nederland’

• Hans de Jong, president Philips Nederland

Triple helix

De succesformule heette tot voor kort ‘triple helix’. Waarmee in gewoon Nederlands werd bedoeld: de innige samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid. Dat alles overgoten met het Brabants sausje van gemoedelijkheid en een vertrouwd netwerk. Jorritsma: ‘We kennen elkaar. We hebben elkaars telefoonnummer en iedereen neemt ook op als-ie wordt gebeld.’

In de volgende fase voegen de Brabanders een element toe, namelijk de mens, en wordt het quadruple helix. Jorritsma: ‘Met de VN-duurzaamheidsdoelstellingen in de hand kijken we hoe onze producten bijdragen aan betere gezondheidszorg, mobiliteit en nieuwe energie.’

De Jong: ‘Met bestaande kennis bouwen we nieuwe fundamenten voor de toekomst van onze kinderen. Dat is zowel een gezamenlijk belang als eigenbelang. Het gaat namelijk niet alleen om ontwikkeling of onderzoek. We bouwen hier bewust aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken die exporteerbaar zijn. Dat is het toekomstig verdienmodel van Nederland.’

Als voorbeeld noemt hij Preceyes. De in Eindhoven ontwikkelde operatierobot (een ‘derde hand’) stelt oogchirurgen in staat om tot 20 micrometer (een duizendste deel van een millimeter) nauwkeurig slechtziendheid of zelfs blindheid te genezen. Technisch was dit al mogelijk, maar slechts weinig chirurgen beheersen deze ultraprecieze techniek. Het bedrijf kan uitgroeien tot een omzet van €500 mln per jaar en 500 fte. Er worden jaarlijks een half miljoen mensen met Preceyes geholpen.

Nieuwe generatie biosensoren

Een andere veelbelovende technologie komt van Helia Biomonitoring, een start-up van hoogleraar biomedische technologie Menno Prins. Hij is erin geslaagd stoffen met een extreem lage concentratie in het bloed toch te meten. Denk aan hormonen, eiwitten en medicijnen. Tot nu toe was dat niet of nauwelijks mogelijk. Deze technologie vormt de basis voor een heel nieuwe generatie medische biosensoren, die veel mensen gaat helpen doordat eerder kan worden vastgesteld wat ze mankeren.

Volgens Smits, tot vorig jaar directeur generaal Research en Innovatie van de Europese Commissie, is Europa de enige weg voorwaarts. ‘We hebben geen keus. De Verenigde Staten zijn niet meer onze natuurlijke bondgenoot. Sterker: Trump probeert Europa uit elkaar te spelen. En we willen ons terecht niet aan China uitleveren. Europa moet dus de regie nemen. Bijvoorbeeld om de kaalslag onder het aantal IT-bedrijven tegen te gaan. Laten we weer een eigen IT-industrie opbouwen.’

Smits ziet voldoende mogelijkheden: ‘Vergis je niet. Met 7% van de wereldbevolking levert Europa nog steeds een derde van de wereldwijde kennis. Dat is onze kracht.’ De noodzaak voor Nederland is groter dan ooit, zegt Smits. ‘Nu we aardgas de deur uit doen, hebben we alleen kennis nog als grondstof.’

‘Nu we aardgas de deur uit doen, hebben we alleen kennis nog als grondstof’

• Robert-Jan Smits, voorzitter college van bestuur Technische Universiteit Eindhoven

Nationale én internationale samenwerking

Het blijft de vraag of alle heil van Brainport moet komen. Andere regio’s zoals Twente of Delft timmeren net zo goed stevig aan de weg met technologische hoogstandjes. De drie bestuurders schudden heftig van nee. Smits: ‘Het gaat helemaal niet alleen over Brainport, maar net zo goed over investeringen in Delft, Twente, München of Brno, om maar eens een paar regio’s te noemen.’

De regio’s zoeken elkaar vervolgens wel weer op, zegt Jorritsma. ‘Want geen enkele regio krijgt het in zijn eentje voor elkaar. Niet voor niets werken we voor Photonica samen met Twente, voor zelfrijdende auto’s met de TU Delft en voor het produceren met 3D-techniek met München. De economische toekomst van Europa ligt in innovatieve samenwerkende regio’s.’

Fijntjes wijzen de bestuursleden erop hoe ver de eensgezindheid moet worden doorgevoerd om het succes handen en voeten te geven. Sinds dit seizoen zelfs op het shirt van voetbalclub PSV. Philips is naar de mouw verplaatst; op de spelersborsten prijkt nu prominent ‘Brainport Eindhoven’.

Bron: FD